Nội dung chính
Biểu tượng ngựa không chỉ là hình ảnh mạnh mẽ trong truyền thuyết mà còn là nguồn cảm hứng bất tận cho âm nhạc dân tộc Việt Nam.
Sự kiện “Năm Ngọ nói chuyện ngựa” – Tổng quan
Vào tối ngày 16‑1, sân khấu Đường sách Nguyễn Văn Bình (phường Sài Gòn, TP.HCM) đã trở thành nơi hội tụ của các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ và những người yêu âm nhạc truyền thống. CLB Nghiên cứu và Vinh danh Văn hoá Nam bộ hợp tác cùng Công ty Đường sách TPHCM tổ chức chương trình “Năm Ngọ nói chuyện ngựa trong văn hoá âm nhạc truyền thống Việt Nam”.
Đối tượng tham dự
Chương trình mở cửa cho công chúng yêu sách, nhà nghiên cứu, sinh viên, nghệ sĩ và mọi người quan tâm tới bảo tồn văn hoá truyền thống. Đây là cơ hội hiếm có để lắng nghe những góc nhìn sâu sắc từ các chuyên gia hàng đầu.
Hành trình của hình tượng ngựa trong âm nhạc
Ngựa, từ thời kỳ Đường tới thời đại hiện đại, luôn xuất hiện trong các thể loại âm nhạc dân gian và cải lương. Các diễn giả đã điểm lại các mốc lịch sử quan trọng gắn liền với năm Ngọ, giải thích tại sao ngựa lại trở thành biểu tượng của sức mạnh, tốc độ và tinh thần chiến đấu.
Những điệu ca và nhạc cụ gắn liền với ngựa
TS Nguyễn Lê Tuyên và NSƯT Huỳnh Khải đã phân tích chi tiết các bài ca như Lý ngựa ô, một điệu dân ca phổ biến ở ba miền Bắc, Trung, Nam, cùng các biến thể địa phương. Họ cũng giới thiệu bản Hướng mã hồi thành trong cải lương, cho thấy cách ngựa được lồng ghép vào lời ca và giai điệu.
Phân tích chuyên sâu từ các chuyên gia
Lý ngựa ô và các biến thể vùng miền
Trong phần này, các chuyên gia nhấn mạnh rằng “Lý ngựa ô” không chỉ là một điệu nhạc mà còn là một câu chuyện lịch sử: từ những trận chiến thời Lê tới các lễ hội mùa xuân. Dữ liệu khảo sát của Viện Nghiên cứu Văn hoá (2023) cho thấy hơn 78% người dân miền Bắc vẫn nhận diện được lời ca liên quan tới ngựa.
Âm thanh ngựa trong tuồng và hát bội
NSƯT Huỳnh Khải và nghệ sĩ Khánh Minh đã trình diễn cách dùng trống, song lang, kèn để mô phỏng tiếng vó ngựa và tiếng ngựa hí trên sân khấu. Họ giải thích quy trình lựa chọn nhạc cụ, cách điều chỉnh nhịp điệu để tạo cảm giác “động” cho khán giả. Đoạn trích “Quang Trung hoàng đế” (tác giả Hồ Nhựt Quang) được biểu diễn để minh hoạ hình ảnh ngựa trong chiến tranh, đồng thời khơi gợi các câu hỏi về việc bảo tồn nghệ thuật truyền thống trong thời đại số.
Bài học và hướng phát triển cho thế hệ trẻ
Buổi nói chuyện không chỉ là một buổi trình diễn mà còn là một cuộc đối thoại về cách đưa các bài bản, điệu lý truyền thống đến gần hơn với công chúng trẻ. Các chuyên gia đề xuất ba hướng đi:
- Ứng dụng công nghệ số: tạo video ngắn, podcast để giới thiệu các điệu ca.
- Hợp tác với trường học: đưa các chương trình âm nhạc truyền thống vào giáo trình âm nhạc lớp 6‑8.
- Khuyến khích sáng tạo: cho phép các nhạc sĩ trẻ remix các điệu ca truyền thống, giữ nguyên tinh thần nhưng phù hợp với xu hướng hiện đại.
Với những đề xuất này, hy vọng hình tượng ngựa sẽ tiếp tục “cưỡi” trên mọi nền tảng âm nhạc, truyền cảm hứng cho các thế hệ tiếp theo.
Thúy Bình
